http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/handle/123456789/1806 2026-04-18T12:22:40Z http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/handle/123456789/5849 Title: Sosyal koruma harcamalarının gelir dağılımı üzerindeki etkisinin Türkiye açısından değerlendirilmesi Authors: Tarık Zeki, Yılmaz Abstract: Milli gelirin bölüşümü ve bu bölüşümün sonuçları iktisat literatürünün geçmişten beri üzerinde çalıştığı ve günümüzde de halen tartışmaların odağı olan bir konudur. Gelirin eşit bir şekilde bölüşülmemesi, başta ekonomik olmak üzere sosyal ve politik birçok soruna neden olmaktadır. Geçmiş dönemde geçerli olan devletin söz konusu bölüşüme müdahale etmemesi anlayışı günümüzde yerini gelir dağılımına devletin müdahale etmesi gerektiği anlayışına bırakmıştır. Bu doğrultuda devletler gelir dağılımını iyileştirmek amacıyla çeşitli mali araçlarla müdahale etmektedirler. Devletlerin, söz konusu mali araçlardan biri olan sosyal koruma harcamalarına aktardıkları kaynak yıllar itibariyle artış göstermektedir. Bu yönüyle sosyal koruma harcamaları gelir dağılımına müdahalede kullanılan mali araçlar içerisinde öne çıkmaktadır Bu çalışmada, "sosyal koruma harcamaları gelir dağılımını nasıl etkiler?" sorusuna cevap aranmıştır. Bu bağlamda, Türkiye'de sosyal koruma harcamalarının, alt bileşenleri ile birlikte, gelir dağılımı üzerindeki etkisinin araştırılması ve sonuçlarının yorumlanarak politika önerileri sunulması çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Belirlenen amaca ulaşmak için ekonometrik bir yöntem olan ARDL Sınır Testi'nden faydalanılmıştır. Çalışmada, Türkiye'de 1987-2018 arasındaki dönemde kamu sosyal koruma harcamalarının gelir dağılımı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmada uygulanan analiz sonucunda, toplam sosyal yardımlara ait uzun dönem katsayılar negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Sosyal koruma harcamalarının alt bileşenleri incelendiğinde ise; toplam nakdi ve ayni yardımlara ait uzun ve kısa dönem katsayıları negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. İşsizlik, yaşlı/dul/yetim ve malullük yardımlarına ait uzun dönem ve kısa dönem katsayıları negatif ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sağlık yardımlarına ait uzun dönem katsayısı pozitif ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Aile yardımlarına ait uzun dönem katsayısının ise istatistiksel olarak anlamsız olduğu tespit edilmiştir. Analiz sonucu elde edilen bulgular, Türkiye'de sosyal koruma harcamalarındaki %1'lik artışın, gelir dağılımı eşitsizliğini %0,46 oranında azalttığını göstermektedir. The distribution of national income and the results of this distribution is a subject that the economics literature has been working on since the past and is still in the focus of discussions today. The unequal distribution of income causes many economic, social and political problems. The understanding that the state should not interfere with the said distribution, which was valid in the past, has left its place to the understanding that the state should intervene in the income distribution today. In this direction, states intervene with various financial instruments in order to improve income distribution. The resources transferred by the states to social protection expenditures, which is one of these financial instruments, have been increasing over the years. In this respect, social protection expenditures stand out among the financial instruments used to intervene in income distribution. In this study, the answer to the question "How does social protection expenditures affect income distribution?" has been sought. In this context, the aim of the study is to investigate the effect of social protection expenditures, together with its sub-components, on income distribution in Turkey and to present policy recommendations by interpreting the results. ARDL Boundary Test, which is an econometric method, was used to achieve the determined purpose. In the study, the effect of public social protection expenditures on income distribution in Turkey between 1987- 2018 was examined. As a result of the analysis applied in the study, the long-term coefficients of total social assistance were found to be negative and statistically significant. When the sub-components of social protection expenditures are examined; The long and short term coefficients of total cash and in-kind aids were found to be negative and statistically significant. It has been concluded that the long-term and short-term coefficients of unemployment, elderly/widowed/orphan and invalidity benefits are negative and statistically significant. The long-term coefficient of health benefits is positive and statistically significant. The long-term coefficient of family benefits was found to be statistically insignificant. Findings obtained as a result of the analysis present that a 1% increase in social protection expenditures in Turkey reduces income distribution inequality by 0,46%. 2022-05-01T00:00:00Z http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/handle/123456789/3583 Title: Yerel vergi sistemlerinin karşılaştırmalı analizi: Türkiye'deki belediyelerin finansmanı açısından bir model önerisi Authors: Tekdere, Mustafa Abstract: Yerel yönetimler kaynakların daha etkin ve verimli kullanımı yoluyla ekonomik büyüme ve kalkınma üzerinde, katılımcılık konusunda sağladığı avantajlarla demokrasi, hesap verebilirlik, mali disiplin ve mali sorumluluk üzerinde oluşacak pozitif birtakım gelişmelerin odak noktası konumuna gelmiş bulunmaktadır. Söz konusu faktörlerle birlikte refah devleti anlayışının gelişmesi, nüfus artışı, kentleşme süreci ve 1980 sonrası süreçte yaygınlaşan yerelleşme, yerinden yönetim, yönetişim ve hizmette yerellik (subsidiarity) olguları, yerel yönetimleri kamusal hizmet arzı sürecinde ön plana çıkarmıştır. Ayrıca ilgili süreçte yerel yönetimler ile merkezi yönetimler arasında gittikçe artan bir sorumluluk paylaşımı yaşanmış, nitelik ve nicelik bakımından yerel yönetimlerin üzerindeki kamusal hizmet yükü artış göstermiştir. Artan hizmet yükü sonucu yerel birimlerin harcama düzeyleri de yükselmiştir. Fakat görev tahsisi konusundaki müspet gelişmeler öz gelir tahsisi konusunda yaşanmamış ve genellikle yerel yönetimlerin gelirleri, görev ve sorumluluklarına kıyasla yetersiz kalmıştır. Gelir-gider dengesizliği vergiler ile vergi dışı öz gelir kaynakları yerine, merkezi yönetim tarafından yapılan transferler vasıtasıyla giderilmeye çalışılmıştır. Transferlerin yetersiz kaldığı durumlarda ise genellikle borçlanma yoluyla harcamaların finanse edilmesi seçeneği kullanılmıştır. Çağdaş yerel yönetim anlayışı gereği yerel yönetim harcamaları öz gelirlerle ve özellikle öz gelirler içerisinde yer alan vergilerle finanse edilmelidir. Çünkü vergiler öz gelirler içerisindeki en düzenli, sağlıklı, sürdürülebilir ve istikrarlı finansman araçları olarak kabul edilmektedir. Söz konusu nedenlerle mali özerkliği ve yerelleşmeyi ilke edinen reformlar yapılarak, vergiler ve diğer öz gelirler devamlı olarak artırılmaya çalışılmaktadır. Türkiye'de nüfus potansiyeli, gelir ve harcama düzeyi nedeniyle en önemli yerel yönetim birimi belediyelerdir. Ancak belediyelerin üstlendikleri görev ve sorumluluklar kapsamında yaptıkları harcamalar ile öz gelirleri ve özellikle vergi gelirleri arasında önemli bir tutarsızlık bulunmaktadır. İlgili tutarsızlık belediyeleri genel bütçe vergi gelirleri tahsilatından aktarılan paylara aşırı bağımlı hale getirmektedir. Ayrıca vergilendirme yetkisine sahip olmayan, yeni gelir kaynakları oluşturamayan ve mevcut kaynakları etkin kullanamayan Türk belediyeleri, etkin ve verimli hizmet birimleri çizgisinden uzaklaşmakta ve mali özerklik sonucu elde edilebilecek olası faydalardan mahrum kalmaktadır. Anlatılanlar kapsamında belediyelerin söz konusu sorunlarının çözülmesi ve içerisine düştüğü mali tutarsızlıktan kurtulması amacıyla, uzun yıllardır üye olunmaya çalışılan Avrupa Birliği'nin örneklem olarak incelenmesine karar verilmiştir. İnceleme sonucunda ilgili ülkelerde yerel düzeyde uygulanan farklı vergi türleri ve vergileme sistemleri ele alınarak, Türkiye'deki belediyelerin gelir sorununu çözme yolunda vergi gelirlerini artırma odaklı alternatif çözüm önerileri sunulmaya çalışılmıştır. Nihai amaç, Türkiye'deki belediyeleri görevleriyle orantılı gelir kaynaklarına sahip kılma sürecinde, öz gelirler içerisindeki vergi gelirlerinin artışını esas alan yapısal bir dönüşüm sağlamaktır. Local governments have become the focal point of some positive developments on economic growth and development through more efficient use of resources. In addition, they have come to the fore in terms of democracy, accountability, fiscal discipline and fiscal responsibility with the advantages they provide for participation. The development of welfare state understanding with these factors, population growth, urbanization process and localization, widespread in the post-1980 period, decentralization, governance and locality in service, put local governments in the foreground in the process of public service supply. Moreover, there has been an increasing share of duties between central governments and local governments. Public service burden on local governments increased in quality and quantity. As a result of the increased service burden, the spending levels of local units have also increased. However, the positive developments in the allocation of duties have not been experienced in own-revenues allocation and have generally been insufficient compared to the revenues, duties and responsibilities of local administrations. The income-expenditure imbalance was tried to be eliminated by transfers made by the central government instead of tax and non-tax self-source of income. In cases where transfers are insufficient, the option of financing expenditures by debt is generally used. Local government expenditures should be financed by own-revenues and in particular by taxes, as required by the modern local government approach. Because taxes are considered to be the most regular, healthy, sustainable and stable financing instruments. For the aforementioned reasons, reforms are made by adopting the principles of financial autonomy and localization, and taxes and other own-revenues are continuously increased. The most important units of local government are municipalities in Turkey due to its population potential and income/expenditure levels. However, there is a significant discrepancy between the expenditures of municipalities in the context of their duties and responsibilities and their own-revenues and especially tax revenues. The relevant inconsistency makes municipalities overly dependent on the shares transferred from the general budget tax revenues collection. In addition, Turkish municipalities, which do not have the authority to tax, create new sources of income and cannot use the available resources effectively, are moving away from being efficient service units and are deprived of the possible benefits that may be obtained by financial autonomy. In order to solve these problems of the municipalities and get rid of the financial inconsistency, it has been decided to examine the European Union which Turkey has been trying to become a member for many years. As a result of the study, different tax types and taxation systems applied at the local level in the relevant countries are discussed. Alternative solutions are proposed to increase the tax revenues of municipalities in Turkey in order to solve their income problems. The ultimate aim is a structural transformation that enables growth of tax revenues in achieving municipal duties in Turkey. 2018-11-01T00:00:00Z http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/handle/123456789/3582 Title: Kamu harcamalarının vergi uyumuna etkisi: Türkiye örneği Authors: Arıman, Yasemin Abstract: Bu çalışmada, İnsanlar neden vergi öder? ve Kamu harcamalarının vergi uyumu üzerinde bir etkisi var mı? sorularına cevap aranmaktadır. Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı, Türkiye'de, kamu harcamalarının vergi uyumuna olan etkisini tespit etmek ve Türkiye'deki vergi uyumunun artırılması için bu tespit doğrultusunda fonksiyonel sınıflandırmaya göre kamu harcamaları kullanılarak çözüm önerileri geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda bilimsel araştırmalar-nitel araştırma-betimsel analiz-kesitsel araştırma ve tümevarım yöntemi kullanılmıştır. Vergi uyumu araştırma yöntemlerinden, yüz yüze anket yöntemi kullanılmıştır. Örneklem belirlenmesinde, tesadüfi örnekleme yöntemlerinden tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Buna göre Türkiye'de 12 ilde 800 dolaysız vergi mükellefine anket uygulanmıştır. İller itibariyle genel bütçe vergi gelirleri Tahsilat/Tahakkuk oranı ikincil veri olarak kullanılmıştır. Anket çalışması ile elde edilen veriler SPSS ve AMOS paket programları kullanılarak analiz ve test edilmiştir. Bu bağlamda, SPSS'de AFA yapılmış ve AMOS'ta DFA yapılmıştır. AFA ve DFA sonucunda beş faktör boyutunun vergi uyumunu ölçmek için yeterli olduğu tespit edilmiştir. AMOS'ta Path analizi yapılarak vergi uyumunu etkileyen faktörler ve değişkenler tespit edilmiştir. Buna göre; sosyal, kamu harcamaları ve adalet faktörlerinin vergi uyumu üzerinde anlamlı etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Gelir değişkeninin, vergi uyumu üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, ekonomik ve mali bağlantı faktörlerinin vergi uyumu üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Mükelleflerin çoğunun, ödeyeceği vergi artmadan; genel kamu hizmetleri, kamu düzeni ve güvenlik hizmetleri, ekonomik işler ve hizmetler, çevre koruma hizmetleri, iskân ve toplum refahı hizmetleri, dinlenme kültür ve din hizmetleri ve sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri için yapılan harcamaların daha fazla yapılmasını tercih ettiği tespit edilmiştir. Yine mükelleflerin çoğunun, ödeyeceği verginin artması gerekse bile; savunma, sağlık ve eğitim hizmetleri için yapılan harcamaların daha fazla yapılmasını tercih ettiği tespit edilmiştir. Ayrıca, kamu harcamalarının vergi uyumu üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir. In this study, Why people pay taxes? and Does public expenditure have an impact on tax compliance? questions are investigated. The main objective of this research in Turkey, is to determine the effect of the tax compliance of public expenditure and in line with these findings for the improvement of tax compliance has been developing solutions in Turkey. For this purpose, scientific researches-qualitative research-descriptive analysis-cross-sectional research and induction method have been used. Face to face survey method was used for tax compliance research methods. Stratified sampling method, one of the random sampling methods, was used in the determination of the sample. In this context, sufficient sample size has been studied with samples and survey more than doubled to 800 direct taxpayer applied in 12 provinces in Turkey. The data obtained from the survey study were analyzed and tested using SPSS and AMOS package programs. In this context, AFA was made in SPSS and DFA was performed in AMOS. The result of AFA and DFA was found to be sufficient to measure the tax compliance of five factor dimensions. Path analysis was performed in AMOS and factors and variables affecting tax compliance were determined. According to this; It was determined that social, public expenditure process and justice factors had a significant effect on tax compliance. Income variable has a significant effect on tax compliance. However, it was determined that economic and fiscal connection factors had no significant effect on tax compliance. Also; age, gender, marital status and education variables have no significant effect on tax compliance. Most of the taxpayers will pay the tax without increasing; It has been determined that the public spending, public order and security services, economic affairs and services, environmental protection services, housing and community welfare services, resting cultural and religious services and social security and social welfare services are preferred to be made more. In addition, most taxpayers, even if the tax to pay has to increase; It is determined that the expenditures made for defense, health and education services prefer to be made more. 2019-05-01T00:00:00Z http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/handle/123456789/3581 Title: Türkiye'de yönetimler arası gelir bölüşümü sorununa bir öneri: Motorlu taşıtlardan alınan vergilerin kullanılması Authors: Demir, Merve Ahsen Abstract: önetimler arası mali ilişki görev ve gelir bölüşümünden oluşmaktadır. Merkezi yönetim ve yerel yönetimler, kamu kesiminin hizmet sunumunda önemli iki ajanıdır. Tüm topluma hizmet sundukları için aynı toplumdan elde edilen gelir kaynaklarını da paylaşmaları gerekmektedir. Ancak genellikle görev bölüşümü ile yerel yönetimler sayesinde merkezi yönetimin yükünü hafifletip gücünü artırdığı; gelir bölüşümü ile verimli kaynakları kendi egemenliği altında tutup yerel yönetimlere, mali açıdan kendine bağlı olmalarına yol açan kaynakları aktardığı görülmektedir. Görev ve gelir bölüşümünün yönetim birimleri arasında dengeli şekilde gerçekleşmemesi yerel yönetim birimlerinin kaliteli, etkin ve etkili hizmet sunumunda bulunmasını engellemektedir. Yerel yönetimlerin, artan istek ve ihtiyaçları, hızlı ve etkili şekilde karşılayabilmeleri için yeterli gelir kaynağına sahip olmaları gerekmektedir. Çalışmada, yazılı doküman ve belge analizi ile bilgi toplama yöntemi yoluyla Türkiye'deki yerel yönetimlere ilişkin kanunlar ve bütçe gerçekleşmeleri incelenerek yerel yönetimlerin mevcut finansman sorunları tespit edilmiştir. Yerel yönetimleri mali açıdan merkezi yönetime bağlı kılan gelir bölüşümü sonucunda ortaya çıkan yerel yönetim finansman sorununun çözülmesi için motorlu taşıtlardan alınan vergilerden yararlanılması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda motorlu taşıtlar vergisinin yerel vergi haline getirilmesi ve özel tüketim vergisi (II) sayılı liste gelirlerinin yerel yönetimlere dağıtılmasında kişi başına düşen otomobil sayısı kriterinin kullanılması önerilmiştir. Motorlu taşıtlar üzerinden alınan motorlu taşıtlar vergisinin birçok ülkede yerel yönetim finansman kaynağı olarak kullanılması, yerel yönetimlerin motorlu taşıtlara sundukları hizmetin fazla olması, yerel halk tarafından çevre kirliliği, kalabalıklaşma maliyeti gibi sorunlara katlanılması, hizmet-maliyet ilişkisi ile bilinçli ve gönüllü şekilde vergi ödenmesini sağlaması, motorlu taşıtlar vergisinin yerel yönetimlerin finansman kaynakları arasında yer almasını destekleyici niteliktedir. Yerel vergilerin yerel yönetim birimlerince yönetilmesinin zor olmasının yanında, makroekonomik dengeyi bozmamaları, gelir dağılımında sapmaya yol açmamaları, kaynak kullanımında israfa neden olmamaları, vergi yükünde yönetim birimleri arasında fark oluşturarak kaynak sapmasına sebep olmamaları önemlidir. The intergovernmental fiscal relation consists of the division of task and revenue sharing. Central government and local governments are two important agents of the service delivery within the public sector. They need to share their income sources that obtained from the same community as they serve the whole society. However, it is observed that, with the division of task, thanks to local governments, the central government eases the burden and increases its power; and with the revenue sharing, central government keeps efficient resources under its domination and transfers inefficient resources to local administrations. The failure of a balanced distribution of tasks and revenues intergovernmental prevents local government units from providing quality, effective and effective service. Local governments should have sufficient income sources to meet the increasing demands and needs quickly and effectively. In this study, local governments' financial problems have been identified by examining the laws and budget realizations regarding local governments in Turkey through employing the qualitative research methods, which acquire scholarly data by analyzing written documents. It is aimed to benefit from the taxes on motor vehicles to fix the financing problem of local government resulting from the income distribution that makes local governments financially dependent on the central government. Accordingly, it has been proposed to collect the motor vehicle tax as a local tax and adopt the number of automobiles per capita criterion for distribution of special consumption tax number (II) list revenues to local governments. The use of motor vehicle tax as a financing source of local governments in many countries, the high level of service provided by local governments to motor vehicles, the existence of problems such as environmental pollution and crowding costs that the local people endure, the provision of conscious and voluntary tax payments with the service-cost relationship are indeed support the inclusion of motor vehicle tax among the financing sources of local governments. In addition to being difficult to manage local taxes by local governments, it is important that they do not disturb the macroeconomic balance, do not cause deviations in income distribution, do not waste resources, and do not lead to resource deviation by creating a tax burden difference among local governments. 2019-12-01T00:00:00Z