http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/handle/123456789/1661 2026-04-18T12:13:14Z 2026-04-18T12:13:14Z Dübüş, Şifa http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/handle/123456789/4468 2022-07-29T00:02:25Z 2022-01-01T00:00:00Z

Title: Türkiye'de çevre kirliliğinin belirleyicileri: Eşbütünleşme ve nedensellik analizleri (1980 - 2017) Authors: Dübüş, Şifa Abstract: Küresel ısınma ile birlikte ortaya çıkan iklim değişikliği, orman yangınları ve deniz seviyesinde yükselme gibi gelişmeler dikkatleri sürdürülebilir kalkınma kavramına çekmiştir. Bilim insanlarınca gerekli önlemlerin alınmaması durumunda gelecekte dünyayı bekleyen tehlikelerin vurgulanması, sürdürülebilir kalkınma kavramının çerçevesinin belirlenmesi açısından önem arz etmekte ve çevre kirliliği üzerinde etkisi olan dinamiklerin ele alınmasını gerektirmektedir. Bu çalışmada Türkiye'de 1980-2017 döneminde çevre kirliliğinin belirleyicilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu nedenle ekonomik büyüme, yenilenemez enerji tüketimi, yenilenebilir enerji tüketimi, sanayileşme, ticari açıklık, doğrudan yabancı yatırım (FDI), finansal gelişme, nüfus yoğunluğu, kentleşme, patent, tarımsal katma değer, tarım arazisi, küreselleşme (genel), ekonomik küreselleşme, finansal küreselleşme, sosyal küreselleşme ve politik küreselleşmenin karbondioksit (CO2) emisyonu üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Çalışmada eşbütünleşme ilişkisinin tespiti amacıyla Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model (ARDL), sınır testi kullanılmıştır. Sınır testi sonucunda kurulan tüm modellerde uzun dönemde eşbütünleşme ilişkisi tespit edilmiştir. Ayrıca uzun dönemde ekonomik büyüme, yenilenemez enerji tüketimi, sanayileşme, ticari açıklık, FDI, finansal gelişme, nüfus yoğunluğu, kentleşme, küreselleşme (genel), ekonomik küreselleşme, finansal küreselleşme ve sosyal küreselleşmenin CO2 emisyonu üzerindeki etkisinin pozitif; yenilenebilir enerji tüketimi, patent başvurusu, tarımsal katma değer ve politik küreselleşmenin CO2 emisyonu üzerindeki etkisinin ise negatif olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) Hipotezi, Kirlilik Sığınağı Hipotezi ve Kirlilik Hale Hipotez'lerinin geçerliliğinin test edildiği analizlerde ise Türkiye'de EKC Hipotezi ve Kirlilik Sığınağı Hipotez'inin geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak çalışmada çevre kirliliği ve belirleyicileri arasındaki nedensel ilişkiler, Toda-Yamamoto nedensellik testi ile incelenmiştir. Nedensellik analizi sonucunda yenilenemez enerji tüketimi, ticari açıklık, nüfus yoğunluğu, kentleşme, tarım arazisi ve sosyal küreselleşme ile CO2 emsiyonu arasında iki yönlü nedensellik gözlemlenmiştir. Yenilenebilir enerji tüketimi, FDI, finansal gelişme, sanayileşme, küreselleşme (genel), ekonomik küreselleşme, finansal küreselleşme ve politik küreselleşmeden CO2 emisyonuna doğru ise tek yönlü nedensellik tespit edilmiştir. Ekonomik büyüme, tarımsal katma değer ve patent ile CO2 emisyonu arasında ise nedenselliğin yönü ile ilgili kesin bir yargıya ulaşılamamıştır. Developments such as climate change, forest fires, and sea-level rise that have emerged with global warming have drawn attention to the concept of sustainable development. Scientists draw attention to the dangers that await the world in the future if the necessary precautions are not taken. This issue is essential in determining the framework of the concept of sustainable development and requires addressing the dynamics that impact environmental pollution. This research is aimed to examine the determinants of environmental pollution in Turkey in the period of 1980-2017. For this reason, the effect on carbon dioxide (CO2) emissions were analyzed in the research: economic growth, non-renewable energy consumption, renewable energy consumption, industrialization, trade openness, foreign direct investment (FDI), financial development, population density, urbanization, patent application, agricultural added value, farmland, globalization, economic globalization, financial globalization, social globalization, and political globalization. To determine the cointegration relationship, the Autoregressive Lag Distributed Model (ARDL) bounds testing approach was used in this study. A long-term cointegration relationship has been detected in all models due to the bounds testing system. However, it has been determined that the long-term effects of economic growth, non-renewable energy consumption, industrialization, trade openness, FDI, financial development, population density, urbanization, globalization (general), economic globalization, financial globalization, and social globalization on CO2 emissions are positive. In addition, it has been concluded that the effect of renewable energy consumption, patent application, agricultural added value, and political globalization on CO2 emissions is negative. In the analyzes in which the validity of the Environmental Kuznets Curve Hypothesis (EKC), Pollution Haven Hypothesis, and Pollution Halo Hypotheses were tested, it was concluded that the EKC Hypothesis and Pollution Haven Hypothesis were valid in Turkey. Finally, this research examined the causal relationships between environmental pollution and its determinants with the Toda-Yamamoto Causality Test. As a result of this analysis, bidirectional causality was observed between CO2 emissions with non-renewable energy consumption, trade openness, population density, urbanization, farmland, and social globalization. On the other hand, one-way causality has been determined from renewable energy consumption, FDI, financial development, industrialization, globalization, economic globalization, financial globalization, and political globalization to CO2 emissions. However, a definite judgment could not be reached regarding the direction of causality between economic growth, agricultural added value and patent and CO2 emissions.

2022-01-01T00:00:00Z Çelik, Cabir http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/handle/123456789/3356 2022-05-07T00:02:41Z 2022-01-01T00:00:00Z

Title: Çin kaynaklı doğrudan yabancı yatırımların ev sahibi ülke iktisadi ve kurumsal belirleyicilerinin çekim modeliyle analizi Authors: Çelik, Cabir Abstract: Çin Halk Cumhuriyeti, özellikle 2000'lerin başından itibaren önemli bir DYY kaynağı ülke haline gelmiştir. Bu durum, Çin çokuluslu şirketlerinin ev sahibi ülke seçiminde belirleyici rol oynayan faktörlerin tespit edilmesine odaklanan nispeten yeni fakat genişlemekte olan bir literatür ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu kapsamda çalışmanın temel amacı, Çin kaynaklı DYY için ev sahibi ülke seçiminde etkili olan faktörleri belirlemeye yönelik analizler gerçekleştirmek ve Çin çokuluslu şirketlerinin hangi motivasyonlar ile hareket ettiklerini tespit etmektir. Bu çalışmada, 75 ülkeden oluşan geniş bir örneklem için 2006-2017 dönemi yıllık verilerinden yararlanılarak panel veri analizi gerçekleştirilmiştir. Hipotezler doğrultusunda kurulan genişletilmiş çekim modellerinin tahmininde tesadüfi etkiler modelinden yararlanılmıştır. Modellerin tahmininde ise dirençli standart hatalar üreten tesadüfi etkili Arellano (1987), Froot (1989) ve Rogers (1993) tahmincisi kullanılmıştır. Ayrıca çalışmada, tesadüfi etkili Arellano, Froot ve Rogers tahmincisi ile tahmin edilen 6. model yardımıyla örneklemdeki 75 ülkenin Çin kaynaklı DYY'yi çekme potansiyelleri hesaplanmıştır. Hesaplanan Çin kaynaklı potansiyel DYY değerlerinin Çin kaynaklı gerçekleşen DYY miktarına oranlanması yoluyla ev sahibi ülkelerin performansları 2006-2017 dönemi için yıllık olarak hesaplanmıştır. Son adımda ise Türkiye'nin Çin kaynaklı DYY'ye ev sahipliği performansına yönelik değerlendirmelerde bulunulmuştur. Ampirik bulgular, Çin kaynaklı DYY'nin ev sahibi ülkeye çekilmesinde pazar büyüklüğü, ikili ticarete açıklık, inovasyon düzeyi ve kamu sektörü performansının pozitif etkide; çalışan başına çıktı, yetkinin kötüye kullanımı ve genel altyapı kalitesinin ise negatif etkide bulunan belirleyiciler olduğunu ortaya koymaktadır. Diğer yandan, ev sahibi ülke ile Çin arasındaki fiziki mesafe ve ev sahibi ülke doğal kaynaklarının Çin DYY'sinin yer seçimi üzerinde belirleyici bir rolünün olmadığı saptanmıştır. Elde edilen bulgulardan hareketle, Çin kaynaklı DYY için pazar arayışı ve stratejik varlık arayışının geçerli motivasyonlar oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Buna karşılık, Çin çokuluslu şirketlerinin verimlilik arayışı ve doğal kaynak arayışı içerisinde olmadıkları belirlenmiştir. Ayrıca çalışmada, Çin kaynaklı DYY'nin altyapı kalitesi düşük olan yakıt zengini ev sahibi ülkeleri tercih ettiği sonucuna da varılmıştır. The Republic of China has become an important source country of Foreign Direct Investment (FDI), particularly since the beginning of the 2000s. This has enabled a relatively new, but expanding literature focusing to determine the decisive factors in the selection of the host countries of the Chinese multinational companies. In this context, the main objective of the research is to make analyses to determine the factors in selecting host countries for Chinese FDI and to find out what types of motivations Chinese multinational companies act with. In this study, a panel data analysis has been conducted by using the annual data of the period from 2006 to 2017 for a broad sample consisting of 75 different countries. The model of random effects has been used to estimate the augmented gravity models structured in line with hypotheses. In the estimation of the models, randomly effective Arellano (1987), Froot (1989) and Rogers (1993) estimators, which generate resistant robust standard errors, were used. Furthermore, in the study, with the help of the 6th model estimated using randomly effective Arellano, Froot, and Rogers estimators, the gravity potentials of 75 countries within the sample in order to attract the Chinese FDI have been reckoned. The annual performances of the host countries have been calculated for the period between 2006 and 2017 by proportioning the potential Chinese FDI values reckoned to the actual Chinese FDI amounts. At the last step, Turkey's performance for hosting Chinese FDI has been evaluated. Empirical findings put forth that market size, openness to bilateral trade, innovation level, and public sector performance have been positive determinants, on the other hand, output per worker, undue influence, and the quality of overall infrastructure have been negative determinants in attracting Chinese FDI into host country. Furthermore, it has been found out that the physical distance between host countries and China and the natural resources of the hosting countries did not have a decisive role in the location selection of Chinese FDI. With reference to the findings obtained, market seeking and strategic assets seeking have been detected to be eligible motivations for Chinese FDI. However, it has been determined that Chinese multinational companies were not in search of efficiency and natural resources. Moreover, in the study, it has been pointed out that Chinese FDI has preferred the host countries having low infrastructure quality and abundant fuel sources.

2022-01-01T00:00:00Z Savaş, Burcu http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/handle/123456789/3355 2022-05-07T00:02:40Z 2021-09-01T00:00:00Z

Title: Borsa İstanbul kapsamındaki pay senetlerinin fiyat ve işlem hacimleri arasındaki nedensellik ilişkisi Authors: Savaş, Burcu Abstract: Finansal piyasaların etkinliği literatürde yıllardır tartışılan ve hala tartışılmaya devam edilen bir konudur. Borsalarda işlem gören finansal varlıkların fiyatları ile işlem hacmi arasında ilişkinin yönü ve boyutu hakkında bilgi sahibi olmak ülkenin finansal istikrarı konusunda yatırımcılara ve politika yapıcılara önemli bilgiler sunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, BİST pay endeksinde yer alan finansal varlıklara ilişkin fiyat ve işlem hacmi arasındaki olası nedensellik ilişkisini araştırmaktır. Bu amaçla BİST pay endeksi kapsamında bulunan 33 finansal varlığa ilişkin aylık veri seti kullanılarak fiyat ve işlem hacmi arasındaki nedensellik ilişkisi Toda-Yamamoto yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Ekonometrik analizde Garanti Bankası, KOBİ Sanayi, Sürdürülebilirlik, BİM Mağazalar, Turkcell, Türk Telekom ve TÜPRAŞ endekslerinin fiyat ve işlem hacimleri arasında çift yönlü nedenselliğe rastlanırken Ankara, Kocaeli, Tekirdağ, Balıkesir şehir endeksleri ile Halka Arz, Emlak Konut ve Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı, Ereğli Demir Çelik, VakıfBank, Akbank, Koç Holding ve Türk Hava Yolları endekslerinde herhangi bir nedenselliğe rastlanmamıştır. Adana, Kayseri şehir endeksleri ile Kurumsal Yönetim, Yapı Kredi, Halk Bankası ile PETKİM endekslerinde işlem hacminden fiyata doğru nedensellik saptanmıştır. Denizli, Antalya, İzmir, Konya, İstanbul, Bursa şehir endeksleri ile Temettü, İş Bankası ve ASELSAN endekslerinde ise fiyattan işlem hacmine doğru nedensellik ilişkisi saptanmıştır. Tüm bulgular değerlendirildiğinde BİST pay senedi piyasasının zayıf formda da olsa etkin piyasa hipotezi ile uyumlu olduğu görülmektedir. The efficiency of financial markets has been discussed in the literature for years and continues to be discussed. Having information about the direction and size of the relationship between the prices of financial assets and the trading volume in the stock market provides important information to investors and policy makers about the financial stability of the country. The aim of this study is to investigate the possible causal relationship between the price and trading volume of the financial assets in the BIST stock indices. For this purpose, the causality relationship between price and trading volume was analyzed with the Toda-Yamamoto approach by using the monthly data set of 33 financial assets in of the BIST stock indices. According to the findings obtained from the analysis, bidirectional causality was found in Garanti Bank, SME Industry, Sustainability, BİM Stores, Turkcell, Türk Telekom and TÜPRAŞ indices while the city indices of Ankara, Kocaeli, Tekirdağ, Balıkesir and the indices of Public Offering, Emlak Konut Real Estate Investment Company, Ereğli Demir Çelik, VakıfBank, Akbank, Koç Holding and Turkish Airlines had no causal relationship. In the city indices of Adana and Kayseri and the indices of Corporate Governance, Yapı Kredi, Halkbank and PETKİM have causality from trading volume to price. A causal relationship from price to trading volume was found in Denizli, Antalya, İzmir, Konya, Istanbul, Bursa city indices and Dividend, İşbank and ASELSAN indices. When all the findings are evaluated together, it is observed that the BIST stock market is compatible with the in weak form efficient market model.

2021-09-01T00:00:00Z Kahveci, Şükran http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/handle/123456789/3354 2022-05-07T00:02:38Z 2021-07-01T00:00:00Z

Title: Türkiye ile BRICS ülkeleri arasındaki dış ticaret üzerine ampirik bir analiz / Authors: Kahveci, Şükran Abstract: Bu tez çalışmasında, Türkiye ile ekonomik performansı bakımından dikkat çeken BRICS arasındaki toplam ve ürün grupları bazında dış ticaret, çekim modeli yaklaşımı ile incelenmiş ve çekim modeli tahmin sonuçlarından yararlanılarak Türkiye ile üye ülkeler arasındaki potansiyel dış ticaret düzeyi araştırılmıştır. Çekim modellerinde bağımlı değişken olarak toplam dış ticaret ve SITC (Rev. 3) 1. basamak düzeyinde ürün grupları ticaretine yer verilerek dış ticaret ve ticareti etkileyen faktörler 2000-2019 dönemi için Tesadüfi Etkili Driscoll-Kraay Standart Hata Modelleri ile incelenmiştir. Çalışmada bağımsız değişken olarak temel çekim modelinde yer alan ekonomik büyüklük ve uzaklığın yanı sıra nüfus, DYSY girişleri, liner taşımacılık bağlantı endeksi, ticaret özgürlük endeksi ve küreselleşme endeksine, kukla değişken olarak ortak sınır, ortak dil ve bölgesel ticaret anlaşmalarına yer verilmiştir. Ayrıca SITC (Rev. 3) 2. basamak düzeyinde AKÜ endeksi hesaplanarak gerçekleşen ticaretin potansiyelin altında olduğu ürün gruplarına yönelik değerlendirme yapılmıştır. Çekim modellerine ilişkin ampirik bulgulara göre ihracatçı ve ithalatçı ülkelere ait GSYH, DYSY girişleri, küresel taşımacılık ağlarına entegre olma düzeyi, ticari özgürlük ve küreselleşme düzeyi, ihracatçı ülke döviz kurunda meydana gelen artışlar toplam dış ticareti pozitif yönde, ihracatçı ve ithalatçı ülke nüfusu ve ülkeler arasındaki uzaklık ise negatif yönde etkilemektedir. Ayrıca ülkeler arası ortak dil konuşulması ve ortak sınır olması dış ticaret üzerinde pozitif etki yaratırken ülkeler arası mevcut bölgesel ticaret anlaşmaları ticareti negatif yönde etkilemektedir. Ürün grupları bazında ticarete ilişkin ampirik bulgulara göre ise ihracatçı ve ithalatçı ülke GSYH'si ve ihracatçı ülke döviz kurunda meydana gelen artışların dış ticarete etkisi pozitif olup, ülkelerin nüfusunda meydana gelen artış ve ülkeler arası uzaklığın dış ticarete etkisi negatiftir. Ülkelerin ortak dil konuşması ticaret üzerinde pozitif etki yaratırken bölgesel ticaret anlaşmalarının etkisi genel olarak negatiftir. Potansiyel dış ticaret analizinden elde edilen bulgular, Türkiye'nin Brezilya ile gerçekleşen ticaretinin incelenen 2000-2019 dönemi boyunca potansiyele yakın veya eşit, Rusya ve Güney Afrika ile ticaretinin potansiyelin üzerinde, Çin ve Hindistan ile ticaretinin ise özellikle son yıllarda potansiyelin altında seyrettiğini göstermektedir. Ürün grupları bazında potansiyel dış ticaret analizinde ise her bir ürün grubu için farklı sonuçlar elde edilmiştir. In this thesis, the foreign trade between Turkey and the BRICS, which draws attention in terms of its economic performance, on the base of total and product group is examined with the gravity model approach and the potential foreign trade level between Turkey and the member countries is investigated by using results of the gravity model estimation. In gravity models, total foreign trade and SITC (Rev. 3) 1st level trade were included as dependent variables, trade and the factors affecting foreign trade were examined with Random Effect Driscoll-Kraay Standard Error Models for the 2000-2019 period. In the study, as independent variables, economic size, distance, population, FDI inflows, liner transport connectivity index, trade freedom index and globalization index and as dummy variables common border, common language and regional trade agreements were included. In addition, an evaluation is made for the product groups where the actual trade is below the potential by calculating the RCA index at the SITC (Rev. 3) 2nd step level. According to the empirical findings on the gravity models, the increases in the exporting and importing countries GDP, FDI inflows, the level of integration into the global transportation networks, the level of commercial freedom and globalization and the exporting country's exchange rate affect total foreign trade positively, increases in the exporting and importing countries population and the distance between the countries affect total foreign trade negatively. In addition, speaking a common language and having a common border between countries have a positive effect on foreign trade while existing regional trade agreements between countries create a trade diversion effect. According to the empirical findings on trade of product groups, the increases in the exporting and importing countries GDP and the increase in the exchange rate of the exporting country affect foreign trade positively, increases in the exporting and importing countries population and the distance between the countries affect total foreign trade negatively. As a dummy variable, while the common language has a positive effect on trade, the effect of regional trade agreements is usually trade diversion. According to the potential foreign trade analysis results, during the period of 2000-2019, Turkey's trade with Brazil is close to or equal to potential, trade with Russia and South Africa is above the potential and while the trade with China and India was close to potential, is below the potential the last years of period. In the potential foreign trade analysis on product groups trade, results were obtained for product groups mostly different.

2021-07-01T00:00:00Z